Skip to main content
DharmaSangrah
Search the library

Sacred Scripture / Chapter 18

Chapter 18: Moksha Sannyasa Yoga

78 published verses from Srimad Bhagavad Gita (मोक्षसंन्यासयोगः). The Yoga of Ultimate Liberation through Renunciation and Divine Surrender. Chapter 18 is the monumental finale of the Srimad Bhagavad Gita, gathering and synthesizing all streams of wisdom: Karma Yoga, Sankhya philosophy, the psychology of the three Gunas (knowledge, action, intellect, fortitude, happiness), Svadharma as dedicated worship, and the pinnacle of devotion. It delivers the supreme promise of surrender in the Charama Shloka: "Abandon all varieties of dharmas and take refuge in Me alone" (18.66). Arjuna’s delusion is permanently eradicated ("Nashto mohah"), and Sanjaya seals the immortal song with the triumphant prophecy that wherever Krishna and Arjuna are united, there eternal victory, prosperity, and moral order reign (18.78).

Verses in this chapter

Explore original Sanskrit, word-by-word padartha, trilingual translations, commentary, reflections, and modern life applications.

78 verses

Section:

Verse 18.1

अर्जुन उवाच

संन्यासस्य महाबाहो तत्त्वमिच्छामि वेदितुम् । त्यागस्य च हृषीकेश पृथक्केशिनिषूदन ॥१॥

saṃnyāsasya mahābāho tattvamicchāmi veditum | tyāgasya ca hṛṣīkeśa pṛthakkeśiniṣūdana ||1||

Arjuna said: Mighty-armed Krishna, I wish to know the truth of sannyasa and, separately, of tyaga, O Hrishikesha, slayer of Keshi.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.2

श्रीभगवानुवाच

काम्यानां कर्मणां न्यासं संन्यासं कवयो विदुः । सर्वकर्मफलत्यागं प्राहुस्त्यागं विचक्षणाः ॥२॥

kāmyānāṃ karmaṇāṃ nyāsaṃ saṃnyāsaṃ kavayo viduḥ | sarvakarmaphalatyāgaṃ prāhustyāgaṃ vicakṣaṇāḥ ||2||

Sages understand sannyasa as relinquishing actions motivated by desire; discerning people call the abandonment of all fruits of action tyaga.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.3

श्रीभगवानुवाच

त्याज्यं दोषवदित्येके कर्म प्राहुर्मनीषिणः । यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यमिति चापरे ॥३॥

tyājyaṃ doṣavadityeke karma prāhurmanīṣiṇaḥ | yajñadānatapaḥkarma na tyājyamiti cāpare ||3||

Some thinkers say action should be abandoned as flawed; others say sacrifice, giving and austerity should not be abandoned.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.4

श्रीभगवानुवाच

निश्चयं शृणु मे तत्र त्यागे भरतसत्तम । त्यागो हि पुरुषव्याघ्र त्रिविधः सम्प्रकीर्तितः ॥४॥

niścayaṃ śṛṇu me tatra tyāge bharatasattama | tyāgo hi puruṣavyāghra trividhaḥ samprakīrtitaḥ ||4||

Hear My settled conclusion about tyaga, O best of the Bharatas: renunciation is declared to be threefold, O tiger among people.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.5

श्रीभगवानुवाच

यज्ञदानतपःकर्म न त्याज्यं कार्यमेव तत् । यज्ञो दानं तपश्चैव पावनानि मनीषिणाम् ॥५॥

yajñadānatapaḥkarma na tyājyaṃ kāryameva tat | yajño dānaṃ tapaścaiva pāvanāni manīṣiṇām ||5||

Sacrifice, giving and austerity should not be abandoned; they ought to be practiced. These actions purify the discerning.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.6

श्रीभगवानुवाच

एतान्यपि तु कर्माणि सङ्गं त्यक्त्वा फलानि च । कर्तव्यानीति मे पार्थ निश्चितं मतमुत्तमम् ॥६॥

etānyapi tu karmāṇi saṅgaṃ tyaktvā phalāni ca | kartavyānīti me pārtha niścitaṃ matamuttamam ||6||

Even these actions should be performed after giving up attachment and their fruits. This is My firm and highest conclusion, O Partha.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.7

श्रीभगवानुवाच

नियतस्य तु संन्यासः कर्मणो नोपपद्यते । मोहात्तस्य परित्यागस्तामसः परिकीर्तितः ॥७॥

niyatasya tu saṃnyāsaḥ karmaṇo nopapadyate | mohāttasya parityāgastāmasaḥ parikīrtitaḥ ||7||

Abandoning prescribed duty is not proper; giving it up through delusion is declared tamasic.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.8

श्रीभगवानुवाच

दुःखमित्येव यत्कर्म कायक्लेशभयात्त्यजेत् । स कृत्वा राजसं त्यागं नैव त्यागफलं लभेत् ॥८॥

duḥkhamityeva yatkarma kāyakleśabhayāttyajet | sa kṛtvā rājasaṃ tyāgaṃ naiva tyāgaphalaṃ labhet ||8||

One who abandons action merely because it is painful, fearing bodily discomfort, performs rajasic renunciation and does not gain renunciation's fruit.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.9

श्रीभगवानुवाच

कार्यमित्येव यत्कर्म नियतं क्रियतेऽर्जुन । सङ्गं त्यक्त्वा फलं चैव स त्यागः सात्त्विको मतः ॥९॥

kāryamityeva yatkarma niyataṃ kriyate'rjuna | saṅgaṃ tyaktvā phalaṃ caiva sa tyāgaḥ sāttviko mataḥ ||9||

When prescribed action is done simply because it should be done, relinquishing attachment and its fruit, that renunciation is regarded as sattvic, Arjuna.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.10

श्रीभगवानुवाच

न द्वेष्ट्यकुशलं कर्म कुशले नानुषज्जते । त्यागी सत्त्वसमाविष्टो मेधावी छिन्नसंशयः ॥१०॥

na dveṣṭyakuśalaṃ karma kuśale nānuṣajjate | tyāgī sattvasamāviṣṭo medhāvī chinnasaṃśayaḥ ||10||

The discerning renouncer, filled with sattva and free from doubt, neither hates disagreeable action nor clings to agreeable action.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.11

श्रीभगवानुवाच

न हि देहभृता शक्यं त्यक्तुं कर्माण्यशेषतः । यस्तु कर्मफलत्यागी स त्यागीत्यभिधीयते ॥११॥

na hi dehabhṛtā śakyaṃ tyaktuṃ karmāṇyaśeṣataḥ | yastu karmaphalatyāgī sa tyāgītyabhidhīyate ||11||

An embodied being cannot abandon actions entirely. One who relinquishes the fruits of action is called a renouncer.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.12

श्रीभगवानुवाच

अनिष्टमिष्टं मिश्रं च त्रिविधं कर्मणः फलम् । भवत्यत्यागिनां प्रेत्य न तु संन्यासिनां क्वचित् ॥१२॥

aniṣṭamiṣṭaṃ miśraṃ ca trividhaṃ karmaṇaḥ phalam | bhavatyatyāgināṃ pretya na tu saṃnyāsināṃ kvacit ||12||

For those who do not renounce, action bears three kinds of fruit after death: unwelcome, welcome and mixed; never so for renouncers.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.13

श्रीभगवानुवाच

पञ्चैतानि महाबाहो कारणानि निबोध मे । सांख्ये कृतान्ते प्रोक्तानि सिद्धये सर्वकर्मणाम् ॥१३॥

pañcaitāni mahābāho kāraṇāni nibodha me | sāṃkhye kṛtānte proktāni siddhaye sarvakarmaṇām ||13||

Learn from Me the five causes declared in the teaching that completes the understanding of action, for the accomplishment of all actions, mighty-armed one.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.14

श्रीभगवानुवाच

अधिष्ठानं तथा कर्ता करणं च पृथग्विधम् । विविधाश्च पृथक्चेष्टा दैवं चैवात्र पञ्चमम् ॥१४॥

adhiṣṭhānaṃ tathā kartā karaṇaṃ ca pṛthagvidham | vividhāśca pṛthakceṣṭā daivaṃ caivātra pañcamam ||14||

The basis of action, the agent, the various instruments, the different efforts, and the divine factor as the fifth—these are its causes.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.15

श्रीभगवानुवाच

शरीरवाङ्मनोभिर्यत्कर्म प्रारभते नरः । न्याय्यं वा विपरीतं वा पञ्चैते तस्य हेतवः ॥१५॥

śarīravāṅmanobhiryatkarma prārabhate naraḥ | nyāyyaṃ vā viparītaṃ vā pañcaite tasya hetavaḥ ||15||

Whatever action a person undertakes through body, speech or mind, whether right or otherwise, these five are its causes.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.16

श्रीभगवानुवाच

तत्रैवं सति कर्तारमात्मानं केवलं तु यः । पश्यत्यकृतबुद्धित्वान्न स पश्यति दुर्मतिः ॥१६॥

tatraivaṃ sati kartāramātmānaṃ kevalaṃ tu yaḥ | paśyatyakṛtabuddhitvānna sa paśyati durmatiḥ ||16||

With this being so, one who sees the self alone as the agent, because of an untrained understanding, does not see rightly.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.17

श्रीभगवानुवाच

यस्य नाहंकृतो भावो बुद्धिर्यस्य न लिप्यते । हत्वापि स इमाँल्लोकान्न हन्ति न निबध्यते ॥१७॥

yasya nāhaṃkṛto bhāvo buddhiryasya na lipyate | hatvāpi sa imām̐llokānna hanti na nibadhyate ||17||

One without the egoistic sense of doership, whose understanding is unstained, even on slaying these people neither slays nor is bound.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.18

श्रीभगवानुवाच

ज्ञानं ज्ञेयं परिज्ञाता त्रिविधा कर्मचोदना । करणं कर्म कर्तेति त्रिविधः कर्मसङ्ग्रहः ॥१८॥

jñānaṃ jñeyaṃ parijñātā trividhā karmacodanā | karaṇaṃ karma karteti trividhaḥ karmasaṅgrahaḥ ||18||

Knowledge, the object of knowledge and the knower form the threefold impulse to action; instrument, action and agent form its threefold structure.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.19

श्रीभगवानुवाच

ज्ञानं कर्म च कर्ता च त्रिधैव गुणभेदतः । प्रोच्यते गुणसङ्ख्याने यथावच्छृणु तान्यपि ॥१९॥

jñānaṃ karma ca kartā ca tridhaiva guṇabhedataḥ | procyate guṇasaṅkhyāne yathāvacchṛṇu tānyapi ||19||

Knowledge, action and agent are each described as threefold according to the gunas in the analysis of qualities. Hear them as they are.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.20

श्रीभगवानुवाच

सर्वभूतेषु येनैकं भावमव्ययमीक्षते । अविभक्तं विभक्तेषु तज्ज्ञानं विद्धि सात्त्विकम् ॥२०॥

sarvabhūteṣu yenaikaṃ bhāvamavyayamīkṣate | avibhaktaṃ vibhakteṣu tajjñānaṃ viddhi sāttvikam ||20||

Know as sattvic that knowledge which sees one imperishable reality in all beings, undivided within the divided.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.21

श्रीभगवानुवाच

पृथक्त्वेन तु यज्ज्ञानं नानाभावान्पृथग्विधान् । वेत्ति सर्वेषु भूतेषु तज्ज्ञानं विद्धि राजसम् ॥२१॥

pṛthaktvena tu yajjñānaṃ nānābhāvānpṛthagvidhān | vetti sarveṣu bhūteṣu tajjñānaṃ viddhi rājasam ||21||

Know as rajasic that knowledge which sees varied, separate realities of different kinds in all beings.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.22

श्रीभगवानुवाच

यत्तु कृत्स्नवदेकस्मिन्कार्ये सक्तमहैतुकम् । अतत्त्वार्थवदल्पं च तत्तामसमुदाहृतम् ॥२२॥

yattu kṛtsnavadekasminkārye saktamahaitukam | atattvārthavadalpaṃ ca tattāmasamudāhṛtam ||22||

Knowledge that clings to one limited effect as though it were the whole, without reason, truth or breadth, is called tamasic.

8 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.23

श्रीभगवानुवाच

नियतं सङ्गरहितमरागद्वेषतः कृतम् । अफलप्रेप्सुना कर्म यत्तत्सात्त्विकमुच्यते ॥२३॥

niyataṃ saṅgarahitamarāgadveṣataḥ kṛtam | aphalaprepsunā karma yattatsāttvikamucyate ||23||

Prescribed action done without attachment, attraction or aversion, by one not seeking its fruit, is called sattvic.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.24

श्रीभगवानुवाच

यत्तु कामेप्सुना कर्म साहङ्कारेण वा पुनः । क्रियते बहुलायासं तद्राजसमुदाहृतम् ॥२४॥

yattu kāmepsunā karma sāhaṅkāreṇa vā punaḥ | kriyate bahulāyāsaṃ tadrājasamudāhṛtam ||24||

Action done by one seeking desire's fulfillment or acting with ego, and involving great strain, is called rajasic.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.25

श्रीभगवानुवाच

अनुबन्धं क्षयं हिंसामनपेक्ष्य च पौरुषम् । मोहादारभ्यते कर्म यत्तत्तामसमुच्यते ॥२५॥

anubandhaṃ kṣayaṃ hiṃsāmanapekṣya ca pauruṣam | mohādārabhyate karma yattattāmasamucyate ||25||

Action begun through delusion without considering consequences, loss, harm or one's capacity is called tamasic.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.26

श्रीभगवानुवाच

मुक्तसङ्गोऽनहंवादी धृत्युत्साहसमन्वितः । सिद्ध्यसिद्ध्योर्निर्विकारः कर्ता सात्त्विक उच्यते ॥२६॥

muktasaṅgo'nahaṃvādī dhṛtyutsāhasamanvitaḥ | siddhyasiddhyornirvikāraḥ kartā sāttvika ucyate ||26||

An agent free from attachment and self-assertion, endowed with perseverance and enthusiasm, unchanged by success or failure, is called sattvic.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.27

श्रीभगवानुवाच

रागी कर्मफलप्रेप्सुर्लुब्धो हिंसात्मकोऽशुचिः । हर्षशोकान्वितः कर्ता राजसः परिकीर्तितः ॥२७॥

rāgī karmaphalaprepsurlubdho hiṃsātmako'śuciḥ | harṣaśokānvitaḥ kartā rājasaḥ parikīrtitaḥ ||27||

Attached, seeking action's fruits, greedy, harmful, impure and subject to elation and grief, an agent is called rajasic.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.28

श्रीभगवानुवाच

अयुक्तः प्राकृतः स्तब्धः शठो नैष्कृतिकोऽलसः । विषादी दीर्घसूत्री च कर्ता तामस उच्यते ॥२८॥

ayuktaḥ prākṛtaḥ stabdhaḥ śaṭho naiṣkṛtiko'lasaḥ | viṣādī dīrghasūtrī ca kartā tāmasa ucyate ||28||

Undisciplined, unrefined, obstinate, deceitful, malicious, lazy, despondent and procrastinating, an agent is called tamasic.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.29

श्रीभगवानुवाच

बुद्धेर्भेदं धृतेश्चैव गुणतस्त्रिविधं शृणु । प्रोच्यमानमशेषेण पृथक्त्वेन धनञ्जय ॥२९॥

buddherbhedaṃ dhṛteścaiva guṇatastrividhaṃ śṛṇu | procyamānamaśeṣeṇa pṛthaktvena dhanañjaya ||29||

Hear the threefold distinctions of understanding and fortitude according to the gunas, explained fully and separately, O Dhananjaya.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.30

श्रीभगवानुवाच

प्रवृत्तिं च निवृत्तिं च कार्याकार्ये भयाभये । बन्धं मोक्षं च या वेत्ति बुद्धिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥३०॥

pravṛttiṃ ca nivṛttiṃ ca kāryākārye bhayābhaye | bandhaṃ mokṣaṃ ca yā vetti buddhiḥ sā pārtha sāttvikī ||30||

The understanding that knows engagement and restraint, what should and should not be done, fear and fearlessness, bondage and liberation, is sattvic.

15 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.31

श्रीभगवानुवाच

यया धर्ममधर्मं च कार्यं चाकार्यमेव च । अयथावत्प्रजानाति बुद्धिः सा पार्थ राजसी ॥३१॥

yayā dharmamadharmaṃ ca kāryaṃ cākāryameva ca | ayathāvatprajānāti buddhiḥ sā pārtha rājasī ||31||

The understanding that does not rightly distinguish dharma from adharma, or what should be done from what should not, is rajasic, Partha.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.32

श्रीभगवानुवाच

अधर्मं धर्ममिति या मन्यते तमसावृता । सर्वार्थान्विपरीतांश्च बुद्धिः सा पार्थ तामसी ॥३२॥

adharmaṃ dharmamiti yā manyate tamasāvṛtā | sarvārthānviparītāṃśca buddhiḥ sā pārtha tāmasī ||32||

The understanding covered by darkness that regards adharma as dharma and sees all things in reverse is tamasic, Partha.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.33

श्रीभगवानुवाच

धृत्या यया धारयते मनःप्राणेन्द्रियक्रियाः । योगेनाव्यभिचारिण्या धृतिः सा पार्थ सात्त्विकी ॥३३॥

dhṛtyā yayā dhārayate manaḥprāṇendriyakriyāḥ | yogenāvyabhicāriṇyā dhṛtiḥ sā pārtha sāttvikī ||33||

The unwavering fortitude by which one sustains the activities of mind, vital energies and senses through yoga is sattvic, Partha.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.34

श्रीभगवानुवाच

यया तु धर्मकामार्थान्धृत्या धारयतेऽर्जुन । प्रसङ्गेन फलाकाङ्क्षी धृतिः सा पार्थ राजसी ॥३४॥

yayā tu dharmakāmārthāndhṛtyā dhārayate'rjuna | prasaṅgena phalākāṅkṣī dhṛtiḥ sā pārtha rājasī ||34||

The fortitude by which one clings to dharma, desire and wealth, attached and seeking their fruits, is rajasic, Arjuna.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.35

श्रीभगवानुवाच

यया स्वप्नं भयं शोकं विषादं मदमेव च । न विमुञ्चति दुर्मेधा धृतिः सा पार्थ तामसी ॥३५॥

yayā svapnaṃ bhayaṃ śokaṃ viṣādaṃ madameva ca | na vimuñcati durmedhā dhṛtiḥ sā pārtha tāmasī ||35||

The fortitude by which a person lacking discernment does not let go of sleep, fear, grief, despondency and intoxication with pride is tamasic, Partha.

15 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.36

श्रीभगवानुवाच

सुखं त्विदानीं त्रिविधं शृणु मे भरतर्षभ । अभ्यासाद्रमते यत्र दुःखान्तं च निगच्छति ॥३६॥

sukhaṃ tvidānīṃ trividhaṃ śṛṇu me bharatarṣabha | abhyāsādramate yatra duḥkhāntaṃ ca nigacchati ||36||

Now hear from Me about threefold happiness, O best of the Bharatas: that in which one comes to delight through practice and reaches the end of sorrow—

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.37

श्रीभगवानुवाच

यत्तदग्रे विषमिव परिणामेऽमृतोपमम् । तत्सुखं सात्त्विकं प्रोक्तमात्मबुद्धिप्रसादजम् ॥३७॥

yattadagre viṣamiva pariṇāme'mṛtopamam | tatsukhaṃ sāttvikaṃ proktamātmabuddhiprasādajam ||37||

Happiness that is like poison at first but like nectar in the end, born of clarity in understanding the self, is called sattvic.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.38

श्रीभगवानुवाच

विषयेन्द्रियसंयोगाद्यत्तदग्रेऽमृतोपमम् । परिणामे विषमिव तत्सुखं राजसं स्मृतम् ॥३८॥

viṣayendriyasaṃyogādyattadagre'mṛtopamam | pariṇāme viṣamiva tatsukhaṃ rājasaṃ smṛtam ||38||

Happiness arising from contact between senses and their objects, like nectar at first but poison in the end, is regarded as rajasic.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.39

श्रीभगवानुवाच

यदग्रे चानुबन्धे च सुखं मोहनमात्मनः । निद्रालस्यप्रमादोत्थं तत्तामसमुदाहृतम् ॥३९॥

yadagre cānubandhe ca sukhaṃ mohanamātmanaḥ | nidrālasyapramādotthaṃ tattāmasamudāhṛtam ||39||

Happiness that deludes the self both at the beginning and afterward, arising from sleep, laziness and heedlessness, is called tamasic.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.40

श्रीभगवानुवाच

न तदस्ति पृथिव्यां वा दिवि देवेषु वा पुनः । सत्त्वं प्रकृतिजैर्मुक्तं यदेभिः स्यात्त्रिभिर्गुणैः ॥४०॥

na tadasti pṛthivyāṃ vā divi deveṣu vā punaḥ | sattvaṃ prakṛtijairmuktaṃ yadebhiḥ syāttribhirguṇaiḥ ||40||

There is no being on earth, or among the devas in heaven, free from these three gunas born of prakriti.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.41

श्रीभगवानुवाच

ब्राह्मणक्षत्रियविशां शूद्राणां च परन्तप । कर्माणि प्रविभक्तानि स्वभावप्रभवैर्गुणैः ॥४१॥

brāhmaṇakṣatriyaviśāṃ śūdrāṇāṃ ca parantapa | karmāṇi pravibhaktāni svabhāvaprabhavairguṇaiḥ ||41||

The duties of brahmanas, kshatriyas, vaishyas and shudras are distinguished according to qualities arising from their own nature, O scorcher of foes.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.42

श्रीभगवानुवाच

शमो दमस्तपः शौचं क्षान्तिरार्जवमेव च । ज्ञानं विज्ञानमास्तिक्यं ब्रह्मकर्म स्वभावजम् ॥४२॥

śamo damastapaḥ śaucaṃ kṣāntirārjavameva ca | jñānaṃ vijñānamāstikyaṃ brahmakarma svabhāvajam ||42||

Calmness, sense-restraint, austerity, purity, patience, straightforwardness, knowledge, realized understanding and faith are brahmana duties born of nature.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.43

श्रीभगवानुवाच

शौर्यं तेजो धृतिर्दाक्ष्यं युद्धे चाप्यपलायनम् । दानमीश्वरभावश्च क्षात्रं कर्म स्वभावजम् ॥४३॥

śauryaṃ tejo dhṛtirdākṣyaṃ yuddhe cāpyapalāyanam | dānamīśvarabhāvaśca kṣātraṃ karma svabhāvajam ||43||

Courage, vigor, fortitude, competence, not fleeing in battle, generosity and leadership are kshatriya duties born of nature.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.44

श्रीभगवानुवाच

कृषिगौरक्ष्यवाणिज्यं वैश्यकर्म स्वभावजम् । परिचर्यात्मकं कर्म शूद्रस्यापि स्वभावजम् ॥४४॥

kṛṣigaurakṣyavāṇijyaṃ vaiśyakarma svabhāvajam | paricaryātmakaṃ karma śūdrasyāpi svabhāvajam ||44||

Agriculture, cattle protection and trade are vaishya work born of nature; work characterized by service is likewise the shudra's natural work.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.45

श्रीभगवानुवाच

स्वे स्वे कर्मण्यभिरतः संसिद्धिं लभते नरः । स्वकर्मनिरतः सिद्धिं यथा विन्दति तच्छृणु ॥४५॥

sve sve karmaṇyabhirataḥ saṃsiddhiṃ labhate naraḥ | svakarmanirataḥ siddhiṃ yathā vindati tacchṛṇu ||45||

Devoted to one's own work, a person attains fulfillment. Hear how one committed to that work finds perfection.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.46

श्रीभगवानुवाच

यतः प्रवृत्तिर्भूतानां येन सर्वमिदं ततम् । स्वकर्मणा तमभ्यर्च्य सिद्धिं विन्दति मानवः ॥४६॥

yataḥ pravṛttirbhūtānāṃ yena sarvamidaṃ tatam | svakarmaṇā tamabhyarcya siddhiṃ vindati mānavaḥ ||46||

Worshipping through one's own work the source from whom beings arise and by whom all this is pervaded, a person attains fulfillment.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.47

श्रीभगवानुवाच

श्रेयान्स्वधर्मो विगुणः परधर्मात्स्वनुष्ठितात् । स्वभावनियतं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥४७॥

śreyānsvadharmo viguṇaḥ paradharmātsvanuṣṭhitāt | svabhāvaniyataṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ||47||

One's own duty, though imperfect, is better than another's well performed. Doing work determined by one's nature, one does not incur fault.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.48

श्रीभगवानुवाच

सहजं कर्म कौन्तेय सदोषमपि न त्यजेत् । सर्वारम्भा हि दोषेण धूमेनाग्निरिवावृताः ॥४८॥

sahajaṃ karma kaunteya sadoṣamapi na tyajet | sarvārambhā hi doṣeṇa dhūmenāgnirivāvṛtāḥ ||48||

One should not abandon natural work even when flawed, Kaunteya; all undertakings are covered by some defect, as fire by smoke.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.49

श्रीभगवानुवाच

असक्तबुद्धिः सर्वत्र जितात्मा विगतस्पृहः । नैष्कर्म्यसिद्धिं परमां संन्यासेनाधिगच्छति ॥४९॥

asaktabuddhiḥ sarvatra jitātmā vigataspṛhaḥ | naiṣkarmyasiddhiṃ paramāṃ saṃnyāsenādhigacchati ||49||

With understanding unattached everywhere, self mastered and craving gone, one attains the supreme perfection of freedom from action's bondage through renunciation.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.50

श्रीभगवानुवाच

सिद्धिं प्राप्तो यथा ब्रह्म तथाप्नोति निबोध मे । समासेनैव कौन्तेय निष्ठा ज्ञानस्य या परा ॥५०॥

siddhiṃ prāpto yathā brahma tathāpnoti nibodha me | samāsenaiva kaunteya niṣṭhā jñānasya yā parā ||50||

Learn briefly from Me how one who has attained fulfillment reaches Brahman, Kaunteya: this is the highest culmination of knowledge.

14 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.51

श्रीभगवानुवाच

बुद्ध्या विशुद्धया युक्तो धृत्यात्मानं नियम्य च । शब्दादीन्विषयांस्त्यक्त्वा रागद्वेषौ व्युदस्य च ॥५१॥

buddhyā viśuddhayā yukto dhṛtyātmānaṃ niyamya ca | śabdādīnviṣayāṃstyaktvā rāgadveṣau vyudasya ca ||51||

With purified understanding, restraining oneself through fortitude, giving up sensory objects such as sound and putting aside attraction and aversion—

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.52

श्रीभगवानुवाच

विविक्तसेवी लघ्वाशी यतवाक्कायमानसः । ध्यानयोगपरो नित्यं वैराग्यं समुपाश्रितः ॥५२॥

viviktasevī laghvāśī yatavākkāyamānasaḥ | dhyānayogaparo nityaṃ vairāgyaṃ samupāśritaḥ ||52||

Seeking solitude, eating moderately, restraining speech, body and mind, constantly devoted to meditation yoga and taking refuge in dispassion—

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.53

श्रीभगवानुवाच

अहङ्कारं बलं दर्पं कामं क्रोधं परिग्रहम् । विमुच्य निर्ममः शान्तो ब्रह्मभूयाय कल्पते ॥५३॥

ahaṅkāraṃ balaṃ darpaṃ kāmaṃ krodhaṃ parigraham | vimucya nirmamaḥ śānto brahmabhūyāya kalpate ||53||

Relinquishing ego, force, arrogance, desire, anger and possessiveness, free of mine-ness and peaceful, one becomes fit for the state of Brahman.

14 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.54

श्रीभगवानुवाच

ब्रह्मभूतः प्रसन्नात्मा न शोचति न काङ्क्षति । समः सर्वेषु भूतेषु मद्भक्तिं लभते पराम् ॥५४॥

brahmabhūtaḥ prasannātmā na śocati na kāṅkṣati | samaḥ sarveṣu bhūteṣu madbhaktiṃ labhate parām ||54||

Established in Brahman, serene in self, one neither grieves nor craves, is equal toward all beings and attains supreme devotion to Me.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.55

श्रीभगवानुवाच

भक्त्या मामभिजानाति यावान्यश्चास्मि तत्त्वतः । ततो मां तत्त्वतो ज्ञात्वा विशते तदनन्तरम् ॥५५॥

bhaktyā māmabhijānāti yāvānyaścāsmi tattvataḥ | tato māṃ tattvato jñātvā viśate tadanantaram ||55||

Through devotion one knows Me truly, who and what I am; then, having known Me in truth, one enters into Me.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.56

श्रीभगवानुवाच

सर्वकर्माण्यपि सदा कुर्वाणो मद्व्यपाश्रयः । मत्प्रसादादवाप्नोति शाश्वतं पदमव्ययम् ॥५६॥

sarvakarmāṇyapi sadā kurvāṇo madvyapāśrayaḥ | matprasādādavāpnoti śāśvataṃ padamavyayam ||56||

Even while always performing all actions, one who takes refuge in Me reaches the eternal, imperishable state through My grace.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.57

श्रीभगवानुवाच

चेतसा सर्वकर्माणि मयि संन्यस्य मत्परः । बुद्धियोगमुपाश्रित्य मच्चित्तः सततं भव ॥५७॥

cetasā sarvakarmāṇi mayi saṃnyasya matparaḥ | buddhiyogamupāśritya maccittaḥ satataṃ bhava ||57||

Mentally offering all actions to Me, regarding Me as supreme, taking refuge in buddhi yoga, keep your mind always on Me.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.58

श्रीभगवानुवाच

मच्चित्तः सर्वदुर्गाणि मत्प्रसादात्तरिष्यसि । अथ चेत्त्वमहङ्कारान्न श्रोष्यसि विनङ्क्ष्यसि ॥५८॥

maccittaḥ sarvadurgāṇi matprasādāttariṣyasi | atha cettvamahaṅkārānna śroṣyasi vinaṅkṣyasi ||58||

With your mind on Me, you will cross all difficulties through My grace. But if, from ego, you do not listen, you will come to ruin.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.59

श्रीभगवानुवाच

यदहङ्कारमाश्रित्य न योत्स्य इति मन्यसे । मिथ्यैष व्यवसायस्ते प्रकृतिस्त्वां नियोक्ष्यति ॥५९॥

yadahaṅkāramāśritya na yotsya iti manyase | mithyaiṣa vyavasāyaste prakṛtistvāṃ niyokṣyati ||59||

If, relying on ego, you think, I will not fight, that resolve is futile; your nature will impel you.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.60

श्रीभगवानुवाच

स्वभावजेन कौन्तेय निबद्धः स्वेन कर्मणा । कर्तुं नेच्छसि यन्मोहात्करिष्यस्यवशोऽपि तत् ॥६०॥

svabhāvajena kaunteya nibaddhaḥ svena karmaṇā | kartuṃ necchasi yanmohātkariṣyasyavaśo'pi tat ||60||

Bound by your own nature-born action, Kaunteya, even what you do not wish to do through delusion you will do helplessly.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.61

श्रीभगवानुवाच

ईश्वरः सर्वभूतानां हृद्देशेऽर्जुन तिष्ठति । भ्रामयन्सर्वभूतानि यन्त्रारूढानि मायया ॥६१॥

īśvaraḥ sarvabhūtānāṃ hṛddeśe'rjuna tiṣṭhati | bhrāmayansarvabhūtāni yantrārūḍhāni māyayā ||61||

The Lord dwells in the heart of all beings, Arjuna, causing them to revolve through maya as though mounted on a machine.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.62

श्रीभगवानुवाच

तमेव शरणं गच्छ सर्वभावेन भारत । तत्प्रसादात्परां शान्तिं स्थानं प्राप्स्यसि शाश्वतम् ॥६२॥

tameva śaraṇaṃ gaccha sarvabhāvena bhārata | tatprasādātparāṃ śāntiṃ sthānaṃ prāpsyasi śāśvatam ||62||

Take refuge in Him alone with your whole being, Bharata. Through His grace you will attain supreme peace and the eternal abode.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.63

श्रीभगवानुवाच

इति ते ज्ञानमाख्यातं गुह्याद्गुह्यतरं मया । विमृश्यैतदशेषेण यथेच्छसि तथा कुरु ॥६३॥

iti te jñānamākhyātaṃ guhyādguhyataraṃ mayā | vimṛśyaitadaśeṣeṇa yathecchasi tathā kuru ||63||

Thus I have taught you knowledge more secret than the secret. Reflect on all of it fully, then act as you choose.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.64

श्रीभगवानुवाच

सर्वगुह्यतमं भूयः शृणु मे परमं वचः । इष्टोऽसि मे दृढमिति ततो वक्ष्यामि ते हितम् ॥६४॥

sarvaguhyatamaṃ bhūyaḥ śṛṇu me paramaṃ vacaḥ | iṣṭo'si me dṛḍhamiti tato vakṣyāmi te hitam ||64||

Hear again My highest teaching, the most secret of all. You are deeply dear to Me, so I will tell you what is for your good.

15 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.65

श्रीभगवानुवाच

मन्मना भव मद्भक्तो मद्याजी मां नमस्कुरु । मामेवैष्यसि सत्यं ते प्रतिजाने प्रियोऽसि मे ॥६५॥

manmanā bhava madbhakto madyājī māṃ namaskuru | māmevaiṣyasi satyaṃ te pratijāne priyo'si me ||65||

Keep your mind on Me, be My devotee, worship Me and bow to Me. You will come to Me; I promise you truly, for you are dear to Me.

7 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.66

श्रीभगवानुवाच

सर्वधर्मान्परित्यज्य मामेकं शरणं व्रज । अहं त्वां सर्वपापेभ्यो मोक्षयिष्यामि मा शुचः ॥६६॥

sarvadharmānparityajya māmekaṃ śaraṇaṃ vraja | ahaṃ tvāṃ sarvapāpebhyo mokṣayiṣyāmi mā śucaḥ ||66||

Relinquishing all dharmas, take refuge in Me alone. I will liberate you from all sins; do not grieve.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.67

श्रीभगवानुवाच

इदं ते नातपस्काय नाभक्ताय कदाचन । न चाशुश्रूषवे वाच्यं न च मां योऽभ्यसूयति ॥६७॥

idaṃ te nātapaskāya nābhaktāya kadācana | na cāśuśrūṣave vācyaṃ na ca māṃ yo'bhyasūyati ||67||

Never communicate this to one without discipline or devotion, unwilling to listen, or hostile toward Me.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.68

श्रीभगवानुवाच

य इदं परमं गुह्यं मद्भक्तेष्वभिधास्यति । भक्तिं मयि परां कृत्वा मामेवैष्यत्यसंशयः ॥६८॥

ya idaṃ paramaṃ guhyaṃ madbhakteṣvabhidhāsyati | bhaktiṃ mayi parāṃ kṛtvā māmevaiṣyatyasaṃśayaḥ ||68||

Whoever explains this supreme secret among My devotees, holding the highest devotion to Me, will come to Me without doubt.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.69

श्रीभगवानुवाच

न च तस्मान्मनुष्येषु कश्चिन्मे प्रियकृत्तमः । भविता न च मे तस्मादन्यः प्रियतरो भुवि ॥६९॥

na ca tasmānmanuṣyeṣu kaścinme priyakṛttamaḥ | bhavitā na ca me tasmādanyaḥ priyataro bhuvi ||69||

No one among human beings does more dear service to Me than such a person, nor will another on earth be dearer to Me.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.70

श्रीभगवानुवाच

अध्येष्यते च य इमं धर्म्यं संवादमावयोः । ज्ञानयज्ञेन तेनाहमिष्टः स्यामिति मे मतिः ॥७०॥

adhyeṣyate ca ya imaṃ dharmyaṃ saṃvādamāvayoḥ | jñānayajñena tenāhamiṣṭaḥ syāmiti me matiḥ ||70||

Whoever studies this righteous dialogue between us worships Me through the sacrifice of knowledge; this is My view.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.71

श्रीभगवानुवाच

श्रद्धावाननसूयश्च शृणुयादपि यो नरः । सोऽपि मुक्तः शुभाँल्लोकान्प्राप्नुयात्पुण्यकर्मणाम् ॥७१॥

śraddhāvānanasūyaśca śṛṇuyādapi yo naraḥ | so'pi muktaḥ śubhām̐llokānprāpnuyātpuṇyakarmaṇām ||71||

Even one who listens with faith and without fault-finding becomes free and reaches the auspicious worlds of those who act meritoriously.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.72

श्रीभगवानुवाच

कच्चिदेतच्छ्रुतं पार्थ त्वयैकाग्रेण चेतसा । कच्चिदज्ञानसम्मोहः प्रनष्टस्ते धनञ्जय ॥७२॥

kaccidetacchrutaṃ pārtha tvayaikāgreṇa cetasā | kaccidajñānasammohaḥ pranaṣṭaste dhanañjaya ||72||

Partha, have you heard this with a one-pointed mind? Dhananjaya, has your delusion born of ignorance been destroyed?

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.73

अर्जुन उवाच

नष्टो मोहः स्मृतिर्लब्धा त्वत्प्रसादान्मयाच्युत । स्थितोऽस्मि गतसन्देहः करिष्ये वचनं तव ॥७३॥

naṣṭo mohaḥ smṛtirlabdhā tvatprasādānmayācyuta | sthito'smi gatasandehaḥ kariṣye vacanaṃ tava ||73||

Arjuna said: My delusion is destroyed and remembrance restored through Your grace, Achyuta. I stand firm, free of doubt; I will act according to Your word.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.74

सञ्जय उवाच

इत्यहं वासुदेवस्य पार्थस्य च महात्मनः । संवादमिममश्रौषमद्भुतं रोमहर्षणम् ॥७४॥

ityahaṃ vāsudevasya pārthasya ca mahātmanaḥ | saṃvādamimamaśrauṣamadbhutaṃ romaharṣaṇam ||74||

Sanjaya said: Thus I heard this wondrous dialogue between Vasudeva and the great-souled Partha, causing my hair to stand on end.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.75

सञ्जय उवाच

व्यासप्रसादाच्छ्रुतवानेतद्गुह्यमहं परम् । योगं योगेश्वरात्कृष्णात्साक्षात्कथयतः स्वयम् ॥७५॥

vyāsaprasādācchrutavānetadguhyamahaṃ param | yogaṃ yogeśvarātkṛṣṇātsākṣātkathayataḥ svayam ||75||

Through Vyasa's grace I heard this supreme secret yoga directly from Krishna, the Lord of Yoga, as He Himself spoke.

8 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.76

सञ्जय उवाच

राजन्संस्मृत्य संस्मृत्य संवादमिममद्भुतम् । केशवार्जुनयोः पुण्यं हृष्यामि च मुहुर्मुहुः ॥७६॥

rājansaṃsmṛtya saṃsmṛtya saṃvādamimamadbhutam | keśavārjunayoḥ puṇyaṃ hṛṣyāmi ca muhurmuhuḥ ||76||

O king, remembering again and again this wondrous, sacred dialogue between Keshava and Arjuna, I rejoice repeatedly.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.77

सञ्जय उवाच

तच्च संस्मृत्य संस्मृत्य रूपमत्यद्भुतं हरेः । विस्मयो मे महान् राजन्हृष्यामि च पुनः पुनः ॥७७॥

tacca saṃsmṛtya saṃsmṛtya rūpamatyadbhutaṃ hareḥ | vismayo me mahān rājanhṛṣyāmi ca punaḥ punaḥ ||77||

Remembering again and again that utterly wondrous form of Hari, my astonishment is great, O king, and I rejoice repeatedly.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 18.78

सञ्जय उवाच

यत्र योगेश्वरः कृष्णो यत्र पार्थो धनुर्धरः । तत्र श्रीर्विजयो भूतिर्ध्रुवा नीतिर्मतिर्मम ॥७८॥

yatra yogeśvaraḥ kṛṣṇo yatra pārtho dhanurdharaḥ | tatra śrīrvijayo bhūtirdhruvā nītirmatirmama ||78||

Where Krishna, the Lord of Yoga, and Partha, the bow-bearer, are present, there are prosperity, victory, flourishing and firm righteousness; this is my conviction.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life