Skip to main content
DharmaSangrah
Search the library

Sacred Scripture / Chapter 4

Chapter 4: Jnana Karma Sannyasa Yoga

42 published verses from Srimad Bhagavad Gita (ज्ञानकर्मसंन्यासयोगः). The Yoga of Wisdom and Renunciation of Action in Knowledge. Chapter 4 reveals the eternal lineage of Yoga, the divine mystery of Avatarhood (incarnation) to restore cosmic balance, the paradoxical vision of inaction in action, the profound vision of Brahman as all sacrifice (Brahmarpanam), and the ultimate purification of the soul through transcendental knowledge (Jnana).

Verses in this chapter

Explore original Sanskrit, word-by-word padartha, trilingual translations, commentary, reflections, and modern life applications.

42 verses

Section:

Verse 4.1

श्रीभगवानुवाच

इमं विवस्वते योगं प्रोक्तवानहमव्ययम् । विवस्वान्मनवे प्राह मनुरिक्ष्वाकवेऽब्रवीत् ॥१॥

imaṃ vivasvate yogaṃ proktavānahamavyayam | vivasvānmanave prāha manurikṣvākave'bravīt ||1||

I taught this imperishable yoga to Vivasvan; Vivasvan taught it to Manu, and Manu told it to Ikshvaku.

8 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.2

श्रीभगवानुवाच

एवं परम्पराप्राप्तमिमं राजर्षयो विदुः । स कालेनेह महता योगो नष्टः परन्तप ॥२॥

evaṃ paramparāprāptamimaṃ rājarṣayo viduḥ | sa kāleneha mahatā yogo naṣṭaḥ parantapa ||2||

Received through this succession, the royal sages knew this yoga. Over a long time it was lost here, O scorcher of foes.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.3

श्रीभगवानुवाच

स एवायं मया तेऽद्य योगः प्रोक्तः पुरातनः । भक्तोऽसि मे सखा चेति रहस्यं ह्येतदुत्तमम् ॥३॥

sa evāyaṃ mayā te'dya yogaḥ proktaḥ purātanaḥ | bhakto'si me sakhā ceti rahasyaṃ hyetaduttamam ||3||

Today I have taught you that same ancient yoga, because you are my devotee and friend; this is indeed the highest secret.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.4

अर्जुन उवाच

अपरं भवतो जन्म परं जन्म विवस्वतः । कथमेतद्विजानीयां त्वमादौ प्रोक्तवानिति ॥४॥

aparaṃ bhavato janma paraṃ janma vivasvataḥ | kathametadvijānīyāṃ tvamādau proktavāniti ||4||

Your birth was later, and Vivasvan's birth earlier. How am I to understand that you taught this at the beginning?

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.5

श्रीभगवानुवाच

बहूनि मे व्यतीतानि जन्मानि तव चार्जुन । तान्यहं वेद सर्वाणि न त्वं वेत्थ परन्तप ॥५॥

bahūni me vyatītāni janmāni tava cārjuna | tānyahaṃ veda sarvāṇi na tvaṃ vettha parantapa ||5||

Many births of mine and yours have passed, Arjuna. I know them all; you do not know them, O scorcher of foes.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.6

श्रीभगवानुवाच

अजोऽपि सन्नव्ययात्मा भूतानामीश्वरोऽपि सन् । प्रकृतिं स्वामधिष्ठाय सम्भवाम्यात्ममायया ॥६॥

ajo'pi sannavyayātmā bhūtānāmīśvaro'pi san | prakṛtiṃ svāmadhiṣṭhāya sambhavāmyātmamāyayā ||6||

Though unborn, imperishable in self, and Lord of beings, I manifest through my own maya, presiding over my own nature.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.7

श्रीभगवानुवाच

यदा यदा हि धर्मस्य ग्लानिर्भवति भारत । अभ्युत्थानमधर्मस्य तदात्मानं सृजाम्यहम् ॥७॥

yadā yadā hi dharmasya glānirbhavati bhārata | abhyutthānamadharmasya tadātmānaṃ sṛjāmyaham ||7||

Whenever dharma declines and adharma rises, O descendant of Bharata, then I manifest myself.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.8

श्रीभगवानुवाच

परित्राणाय साधूनां विनाशाय च दुष्कृताम् । धर्मसंस्थापनार्थाय सम्भवामि युगे युगे ॥८॥

paritrāṇāya sādhūnāṃ vināśāya ca duṣkṛtām | dharmasaṃsthāpanārthāya sambhavāmi yuge yuge ||8||

For the protection of the good, the destruction of wrongdoers, and the establishment of dharma, I manifest age after age.

7 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.9

श्रीभगवानुवाच

जन्म कर्म च मे दिव्यमेवं यो वेत्ति तत्त्वतः । त्यक्त्वा देहं पुनर्जन्म नैति मामेति सोऽर्जुन ॥९॥

janma karma ca me divyamevaṃ yo vetti tattvataḥ | tyaktvā dehaṃ punarjanma naiti māmeti so'rjuna ||9||

One who truly knows my divine birth and action does not take birth again after leaving the body, but comes to me, Arjuna.

14 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.10

श्रीभगवानुवाच

वीतरागभयक्रोधा मन्मया मामुपाश्रिताः । बहवो ज्ञानतपसा पूता मद्भावमागताः ॥१०॥

vītarāgabhayakrodhā manmayā māmupāśritāḥ | bahavo jñānatapasā pūtā madbhāvamāgatāḥ ||10||

Free from attachment, fear, and anger, absorbed in me and taking refuge in me, many, purified by the discipline of knowledge, have attained my state.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.11

श्रीभगवानुवाच

ये यथा मां प्रपद्यन्ते तांस्तथैव भजाम्यहम् । मम वर्त्मानुवर्तन्ते मनुष्याः पार्थ सर्वशः ॥११॥

ye yathā māṃ prapadyante tāṃstathaiva bhajāmyaham | mama vartmānuvartante manuṣyāḥ pārtha sarvaśaḥ ||11||

In whatever way people approach me, I respond to them accordingly. In every way, human beings follow my path, Partha.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.12

श्रीभगवानुवाच

काङ्क्षन्तः कर्मणां सिद्धिं यजन्त इह देवताः । क्षिप्रं हि मानुषे लोके सिद्धिर्भवति कर्मजा ॥१२॥

kāṅkṣantaḥ karmaṇāṃ siddhiṃ yajanta iha devatāḥ | kṣipraṃ hi mānuṣe loke siddhirbhavati karmajā ||12||

Those who desire success in actions worship the deities here, for success born of action comes quickly in the human world.

14 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.13

श्रीभगवानुवाच

चातुर्वर्ण्यं मया सृष्टं गुणकर्मविभागशः । तस्य कर्तारमपि मां विद्ध्यकर्तारमव्ययम् ॥१३॥

cāturvarṇyaṃ mayā sṛṣṭaṃ guṇakarmavibhāgaśaḥ | tasya kartāramapi māṃ viddhyakartāramavyayam ||13||

I created the fourfold varna order according to divisions of qualities and actions. Though its creator, know me as the imperishable non-agent.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.14

श्रीभगवानुवाच

न मां कर्माणि लिम्पन्ति न मे कर्मफले स्पृहा । इति मां योऽभिजानाति कर्मभिर्न स बध्यते ॥१४॥

na māṃ karmāṇi limpanti na me karmaphale spṛhā | iti māṃ yo'bhijānāti karmabhirna sa badhyate ||14||

Actions do not stain me, nor do I crave their fruits. One who knows me in this way is not bound by actions.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.15

श्रीभगवानुवाच

एवं ज्ञात्वा कृतं कर्म पूर्वैरपि मुमुक्षुभिः । कुरु कर्मैव तस्मात्त्वं पूर्वैः पूर्वतरं कृतम् ॥१५॥

evaṃ jñātvā kṛtaṃ karma pūrvairapi mumukṣubhiḥ | kuru karmaiva tasmāttvaṃ pūrvaiḥ pūrvataraṃ kṛtam ||15||

Knowing this, earlier seekers of liberation also acted. Therefore perform action, as those earlier seekers did in former times.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.16

श्रीभगवानुवाच

किं कर्म किमकर्मेति कवयोऽप्यत्र मोहिताः । तत्ते कर्म प्रवक्ष्यामि यज्ज्ञात्वा मोक्ष्यसेऽशुभात् ॥१६॥

kiṃ karma kimakarmeti kavayo'pyatra mohitāḥ | tatte karma pravakṣyāmi yajjñātvā mokṣyase'śubhāt ||16||

Even the wise are confused about what action is and what inaction is. I will explain action to you; knowing it, you will be freed from evil.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.17

श्रीभगवानुवाच

कर्मणो ह्यपि बोद्धव्यं बोद्धव्यं च विकर्मणः । अकर्मणश्च बोद्धव्यं गहना कर्मणो गतिः ॥१७॥

karmaṇo hyapi boddhavyaṃ boddhavyaṃ ca vikarmaṇaḥ | akarmaṇaśca boddhavyaṃ gahanā karmaṇo gatiḥ ||17||

Action must be understood, forbidden action must be understood, and inaction must be understood. The course of action is profound.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.18

श्रीभगवानुवाच

कर्मण्यकर्म यः पश्येदकर्मणि च कर्म यः । स बुद्धिमान्मनुष्येषु स युक्तः कृत्स्नकर्मकृत् ॥१८॥

karmaṇyakarma yaḥ paśyedakarmaṇi ca karma yaḥ | sa buddhimānmanuṣyeṣu sa yuktaḥ kṛtsnakarmakṛt ||18||

One who sees inaction in action and action in inaction is wise among people, established in yoga, and a doer of all action.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.19

श्रीभगवानुवाच

यस्य सर्वे समारम्भाः कामसङ्कल्पवर्जिताः । ज्ञानाग्निदग्धकर्माणं तमाहुः पण्डितं बुधाः ॥१९॥

yasya sarve samārambhāḥ kāmasaṅkalpavarjitāḥ | jñānāgnidagdhakarmāṇaṃ tamāhuḥ paṇḍitaṃ budhāḥ ||19||

The wise call that person learned whose undertakings are free from desire-driven intentions and whose actions have been burned by the fire of knowledge.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.20

श्रीभगवानुवाच

त्यक्त्वा कर्मफलासङ्गं नित्यतृप्तो निराश्रयः । कर्मण्यभिप्रवृत्तोऽपि नैव किञ्चित्करोति सः ॥२०॥

tyaktvā karmaphalāsaṅgaṃ nityatṛpto nirāśrayaḥ | karmaṇyabhipravṛtto'pi naiva kiñcitkaroti saḥ ||20||

Abandoning attachment to the fruits of action, always content and independent of support, such a person does nothing even while fully engaged in action.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.21

श्रीभगवानुवाच

निराशीर्यतचित्तात्मा त्यक्तसर्वपरिग्रहः । शारीरं केवलं कर्म कुर्वन्नाप्नोति किल्बिषम् ॥२१॥

nirāśīryatacittātmā tyaktasarvaparigrahaḥ | śārīraṃ kevalaṃ karma kurvannāpnoti kilbiṣam ||21||

Without expectations, with mind and self controlled, and having abandoned all possessiveness, one who performs only bodily action incurs no sin.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.22

श्रीभगवानुवाच

यदृच्छालाभसन्तुष्टो द्वन्द्वातीतो विमत्सरः । समः सिद्धावसिद्धौ च कृत्वापि न निबध्यते ॥२२॥

yadṛcchālābhasantuṣṭo dvandvātīto vimatsaraḥ | samaḥ siddhāvasiddhau ca kṛtvāpi na nibadhyate ||22||

Content with what comes unasked, beyond dualities, without envy, and equal in success and failure, one is not bound even while acting.

8 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.23

श्रीभगवानुवाच

गतसङ्गस्य मुक्तस्य ज्ञानावस्थितचेतसः । यज्ञायाचरतः कर्म समग्रं प्रविलीयते ॥२३॥

gatasaṅgasya muktasya jñānāvasthitacetasaḥ | yajñāyācarataḥ karma samagraṃ pravilīyate ||23||

For one free from attachment, liberated, with the mind established in knowledge and acting for sacrifice, action dissolves entirely.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.24

श्रीभगवानुवाच

ब्रह्मार्पणं ब्रह्म हविर्ब्रह्माग्नौ ब्रह्मणा हुतम् । ब्रह्मैव तेन गन्तव्यं ब्रह्मकर्मसमाधिना ॥२४॥

brahmārpaṇaṃ brahma havirbrahmāgnau brahmaṇā hutam | brahmaiva tena gantavyaṃ brahmakarmasamādhinā ||24||

Brahman is the offering instrument, Brahman the oblation, offered by Brahman into the fire of Brahman. Brahman alone is attained by one absorbed in action as Brahman.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.25

श्रीभगवानुवाच

दैवमेवापरे यज्ञं योगिनः पर्युपासते । ब्रह्माग्नावपरे यज्ञं यज्ञेनैवोपजुह्वति ॥२५॥

daivamevāpare yajñaṃ yoginaḥ paryupāsate | brahmāgnāvapare yajñaṃ yajñenaivopajuhvati ||25||

Some yogis worship through sacrifice to the deities; others offer sacrifice itself through sacrifice into the fire of Brahman.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.26

श्रीभगवानुवाच

श्रोत्रादीनीन्द्रियाण्यन्ये संयमाग्निषु जुह्वति । शब्दादीन्विषयानन्य इन्द्रियाग्निषु जुह्वति ॥२६॥

śrotrādīnīndriyāṇyanye saṃyamāgniṣu juhvati | śabdādīnviṣayānanya indriyāgniṣu juhvati ||26||

Some offer hearing and the other senses into the fires of restraint; others offer sound and other objects into the fires of the senses.

8 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.27

श्रीभगवानुवाच

सर्वाणीन्द्रियकर्माणि प्राणकर्माणि चापरे । आत्मसंयमयोगाग्नौ जुह्वति ज्ञानदीपिते ॥२७॥

sarvāṇīndriyakarmāṇi prāṇakarmāṇi cāpare | ātmasaṃyamayogāgnau juhvati jñānadīpite ||27||

Others offer all the activities of the senses and the vital breaths into the fire of the yoga of self-restraint, kindled by knowledge.

8 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.28

श्रीभगवानुवाच

द्रव्ययज्ञास्तपोयज्ञा योगयज्ञास्तथापरे । स्वाध्यायज्ञानयज्ञाश्च यतयः संशितव्रताः ॥२८॥

dravyayajñāstapoyajñā yogayajñāstathāpare | svādhyāyajñānayajñāśca yatayaḥ saṃśitavratāḥ ||28||

Others, disciplined seekers with firm vows, offer material gifts, austerity, yoga, study, and knowledge as sacrifices.

8 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.29

श्रीभगवानुवाच

अपाने जुह्वति प्राणं प्राणेऽपानं तथापरे । प्राणापानगती रुद्ध्वा प्राणायामपरायणाः ॥२९॥

apāne juhvati prāṇaṃ prāṇe'pānaṃ tathāpare | prāṇāpānagatī ruddhvā prāṇāyāmaparāyaṇāḥ ||29||

Others devoted to pranayama offer prana into apana and apana into prana, restraining the courses of both.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.30

श्रीभगवानुवाच

अपरे नियताहाराः प्राणान्प्राणेषु जुह्वति । सर्वेऽप्येते यज्ञविदो यज्ञक्षपितकल्मषाः ॥३०॥

apare niyatāhārāḥ prāṇānprāṇeṣu juhvati | sarve'pyete yajñavido yajñakṣapitakalmaṣāḥ ||30||

Others, regulating their food, offer vital breaths into vital breaths. All these know sacrifice, and their impurities are worn away by sacrifice.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.31

श्रीभगवानुवाच

यज्ञशिष्टामृतभुजो यान्ति ब्रह्म सनातनम् । नायं लोकोऽस्त्ययज्ञस्य कुतोऽन्यः कुरुसत्तम ॥३१॥

yajñaśiṣṭāmṛtabhujo yānti brahma sanātanam | nāyaṃ loko'styayajñasya kuto'nyaḥ kurusattama ||31||

Those who partake of the nectar left from sacrifice attain eternal Brahman. For one without sacrifice, even this world is absent; how then the other, O best of the Kurus?

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.32

श्रीभगवानुवाच

एवं बहुविधा यज्ञा वितता ब्रह्मणो मुखे । कर्मजान्विद्धि तान्सर्वानेवं ज्ञात्वा विमोक्ष्यसे ॥३२॥

evaṃ bahuvidhā yajñā vitatā brahmaṇo mukhe | karmajānviddhi tānsarvānevaṃ jñātvā vimokṣyase ||32||

Thus many forms of sacrifice are set forth in the mouth of Brahman. Know them all as born of action; knowing this, you will be liberated.

13 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.33

श्रीभगवानुवाच

श्रेयान्द्रव्यमयाद्यज्ञाज्ज्ञानयज्ञः परन्तप । सर्वं कर्माखिलं पार्थ ज्ञाने परिसमाप्यते ॥३३॥

śreyāndravyamayādyajñājjñānayajñaḥ parantapa | sarvaṃ karmākhilaṃ pārtha jñāne parisamāpyate ||33||

The sacrifice of knowledge is better than sacrifice made of material offerings, O scorcher of foes. All action, without exception, reaches its fulfillment in knowledge, Partha.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.34

श्रीभगवानुवाच

तद्विद्धि प्रणिपातेन परिप्रश्नेन सेवया । उपदेक्ष्यन्ति ते ज्ञानं ज्ञानिनस्तत्त्वदर्शिनः ॥३४॥

tadviddhi praṇipātena paripraśnena sevayā | upadekṣyanti te jñānaṃ jñāninastattvadarśinaḥ ||34||

Learn this through humility, searching questions, and service. The wise who have seen the truth will teach you knowledge.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.35

श्रीभगवानुवाच

यज्ज्ञात्वा न पुनर्मोहमेवं यास्यसि पाण्डव । येन भूतान्यशेषेण द्रक्ष्यस्यात्मन्यथो मयि ॥३५॥

yajjñātvā na punarmohamevaṃ yāsyasi pāṇḍava | yena bhūtānyaśeṣeṇa drakṣyasyātmanyatho mayi ||35||

Knowing this, you will not fall into such delusion again, Pandava. Through it you will see all beings without exception in yourself, and then in me.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.36

श्रीभगवानुवाच

अपि चेदसि पापेभ्यः सर्वेभ्यः पापकृत्तमः । सर्वं ज्ञानप्लवेनैव वृजिनं सन्तरिष्यसि ॥३६॥

api cedasi pāpebhyaḥ sarvebhyaḥ pāpakṛttamaḥ | sarvaṃ jñānaplavenaiva vṛjinaṃ santariṣyasi ||36||

Even if you are the greatest wrongdoer among all wrongdoers, you will cross all wrongdoing by the boat of knowledge alone.

12 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.37

श्रीभगवानुवाच

यथैधांसि समिद्धोऽग्निर्भस्मसात्कुरुतेऽर्जुन । ज्ञानाग्निः सर्वकर्माणि भस्मसात्कुरुते तथा ॥३७॥

yathaidhāṃsi samiddho'gnirbhasmasātkurute'rjuna | jñānāgniḥ sarvakarmāṇi bhasmasātkurute tathā ||37||

As a blazing fire reduces fuel to ashes, Arjuna, so the fire of knowledge reduces all actions to ashes.

9 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.38

श्रीभगवानुवाच

न हि ज्ञानेन सदृशं पवित्रमिह विद्यते । तत्स्वयं योगसंसिद्धः कालेनात्मनि विन्दति ॥३८॥

na hi jñānena sadṛśaṃ pavitramiha vidyate | tatsvayaṃ yogasaṃsiddhaḥ kālenātmani vindati ||38||

Nothing here purifies like knowledge. One perfected through yoga finds it within oneself in time.

11 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.39

श्रीभगवानुवाच

श्रद्धावाँल्लभते ज्ञानं तत्परः संयतेन्द्रियः । ज्ञानं लब्ध्वा परां शान्तिमचिरेणाधिगच्छति ॥३९॥

śraddhāvāṃllabhate jñānaṃ tatparaḥ saṃyatendriyaḥ | jñānaṃ labdhvā parāṃ śāntimacireṇādhigacchati ||39||

One with faith, dedicated to it and with senses restrained, gains knowledge. Having gained knowledge, one soon attains supreme peace.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.40

श्रीभगवानुवाच

अज्ञश्चाश्रद्दधानश्च संशयात्मा विनश्यति । नायं लोकोऽस्ति न परो न सुखं संशयात्मनः ॥४०॥

ajñaścāśraddadhānaśca saṃśayātmā vinaśyati | nāyaṃ loko'sti na paro na sukhaṃ saṃśayātmanaḥ ||40||

The ignorant, faithless person of doubting mind perishes. For one consumed by doubt, there is neither this world nor the other, nor happiness.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.41

श्रीभगवानुवाच

योगसंन्यस्तकर्माणं ज्ञानसञ्छिन्नसंशयम् । आत्मवन्तं न कर्माणि निबध्नन्ति धनञ्जय ॥४१॥

yogasaṃnyastakarmāṇaṃ jñānasañchinnasaṃśayam | ātmavantaṃ na karmāṇi nibadhnanti dhanañjaya ||41||

Actions do not bind one who has renounced them through yoga, whose doubts have been cut by knowledge, and who is self-possessed, Dhananjaya.

8 Word PadarthaCommentaryModern Life

Verse 4.42

श्रीभगवानुवाच

तस्मादज्ञानसम्भूतं हृत्स्थं ज्ञानासिनात्मनः । छित्त्वैनं संशयं योगमातिष्ठोत्तिष्ठ भारत ॥४२॥

tasmādajñānasambhūtaṃ hṛtsthaṃ jñānāsinātmanaḥ | chittvainaṃ saṃśayaṃ yogamātiṣṭhottiṣṭha bhārata ||42||

Therefore, cut with the sword of knowledge this doubt in your heart born of ignorance. Take your stand in yoga and rise, O descendant of Bharata.

10 Word PadarthaCommentaryModern Life